Badanie drożności jajowodów HSG: przygotowanie i przebieg

W praktyce przygotowanie obejmuje też wykluczenie infekcji i uzgodnienie z placówką, czy procedura odbędzie się w znieczuleniu.

HSG, czyli histerosalpingografia, jest badaniem obrazowym stosowanym w diagnostyce niepłodności. Pozwala ocenić jamę macicy oraz sprawdzić, czy podany przez szyjkę macicy środek kontrastowy przepływa przez jajowody. Warto przed badaniem ustalić, jakie konkretnie wyniki i zalecenia są wymagane w wybranej placówce: szczegóły protokołu mogą się różnić.

Po co wykonuje się HSG

Drożne jajowody umożliwiają komórce jajowej i plemnikom spotkanie, a następnie transport zarodka do jamy macicy. Jeśli jajowód jest niedrożny, ten etap może być utrudniony. HSG pomaga ocenić, czy kontrast przepływa przez jajowody, i dostarcza informacji o kształcie jamy macicy.

Wynik stanowi jeden z elementów diagnostyki, a nie samodzielną odpowiedź na pytanie o przyczynę trudności z zajściem w ciążę. Lekarz interpretuje go w kontekście wywiadu, pozostałych badań i sytuacji zdrowotnej pacjentki. Badanie pokazuje obraz przepływu kontrastu w określonych warunkach; w razie niejednoznacznego wyniku może być potrzebna dalsza ocena.

Pod nazwą HSG najczęściej rozumie się badanie z użyciem promieniowania rentgenowskiego i środka cieniującego. Dostępne są również metody ultrasonograficzne, określane między innymi jako Sono-HSG lub HyCoSy, w których wykorzystuje się płyn, sól fizjologiczną albo piankę. Warto dopytać, którą metodę zaplanowano, ponieważ różnią się sposobem obrazowania i użytym środkiem.

Jak przygotować się do HSG

Przygotowanie ma dwa główne cele: wykluczyć sytuacje, w których badanie należy odroczyć, oraz przeprowadzić je w odpowiednim momencie cyklu. Przed wizytą skontaktujmy się z placówką i poprośmy o listę wymaganych dokumentów, badań oraz zaleceń dotyczących leków.

Najczęściej przed HSG potrzebne jest badanie oceniające, czy nie ma infekcji w obrębie dróg rodnych. Może to być badanie biocenozy pochwy albo posiew z kanału szyjki macicy. Wymagania dotyczące wymazów nie są identyczne w każdej placówce, dlatego nie zakładajmy, że zakres badań zleconych wcześniej będzie wystarczający. Czasem klinika wymaga również dodatkowego badania w kierunku konkretnego drobnoustroju.

Trzeba także wykluczyć ciążę, na przykład za pomocą badania beta-hCG, czyli oznaczenia hormonu obecnego we krwi w ciąży. Sposób i termin wykonania testu warto ustalić z lekarzem lub personelem ośrodka. Krwawienie z dróg rodnych, czynna infekcja, podejrzenie ciąży czy uczulenie na środek cieniujący przy klasycznym HSG mogą być powodem do odroczenia lub zmiany planu badania.

Przed wizytą zgłośmy lekarzowi rozpoznane alergie, przyjmowane leki i istotne choroby. Jeśli wcześniej wystąpiła reakcja uczuleniowa na środek kontrastowy, trzeba powiedzieć o tym przed badaniem, nie dopiero w gabinecie zabiegowym. Poinformujmy też personel o objawach infekcji, takich jak nietypowa wydzielina, ból czy gorączka.

Kiedy zaplanować badanie i czy trzeba być na czczo

HSG wykonuje się w pierwszej fazie cyklu, po zakończeniu miesiączki i plamienia, a przed owulacją. Najczęściej wskazywanym oknem jest 7.–12. dzień cyklu, przy czym za pierwszy dzień uznaje się zwykle pierwszy dzień krwawienia miesiączkowego. Dokładny termin powinien potwierdzić ośrodek wykonujący procedurę.

Jeżeli cykle są nieregularne albo krwawienie trwa dłużej niż zwykle, nie próbujmy samodzielnie wyznaczać terminu na podstawie kalendarza. Zadzwońmy do placówki i opiszmy sytuację. Personel może zdecydować o zmianie daty lub dodatkowym potwierdzeniu, że badanie można bezpiecznie wykonać.

Pozostawanie na czczo nie jest uniwersalnym wymogiem przed każdym HSG. Zasada ta dotyczy przede wszystkim procedury wykonywanej w znieczuleniu ogólnym: wtedy pacjentka powinna nie jeść ani nie pić przez co najmniej 6 godzin przed zabiegiem. Przy innym rodzaju znieczulenia zalecenia mogą być odmienne. Zawsze stosujmy się do instrukcji konkretnej placówki, zamiast wprowadzać ograniczenia na własną rękę.

Termin badania i przygotowanie do znieczulenia ustala ośrodek. Jeśli zalecenia są niejasne, najlepiej wyjaśnić je przed dniem procedury.

HSG: jak wygląda badanie krok po kroku

Sama procedura trwa zazwyczaj od 10 do 20 minut. W badaniu klasycznym lekarz wprowadza przez szyjkę macicy cienki cewnik, czasem zakończony balonikiem, a następnie podaje środek kontrastowy. W Sono-HSG lub HyCoSy wykorzystuje się płyn, sól fizjologiczną albo piankę, a przebieg obserwuje się w badaniu ultrasonograficznym.

Podczas podawania kontrastu lekarz ocenia obraz jamy macicy i przepływ przez jajowody. Badanie może wywołać skurcze macicy, czyli krótkotrwałe zaciskanie jej mięśni. Odczucia są indywidualne: część pacjentek odczuwa niewielki dyskomfort, inne silniejsze skurcze lub ból. Nie da się zagwarantować, że procedura będzie bezbolesna.

Przed rozpoczęciem warto upewnić się, że rozumiemy, jaki rodzaj badania zostanie wykonany i czy planowane jest znieczulenie. Jeśli w trakcie pojawi się wyraźny ból lub złe samopoczucie, powiedzmy o tym lekarzowi. Personel może ocenić sytuację i wyjaśnić, co dzieje się na danym etapie.

Czy badanie HSG boli i jak ograniczyć dyskomfort

Odczuwanie bólu zależy między innymi od indywidualnej wrażliwości i przebiegu badania. Skurcze mogą pojawić się przy wprowadzaniu cewnika lub podczas podawania kontrastu. Znaczenie może mieć również obecność niedrożności, ale sam poziom bólu nie pozwala wiarygodnie określić wyniku.

W niektórych zaleceniach uwzględnia się przyjęcie leku przeciwbólowego lub rozkurczowego około godzinę przed procedurą. Przykładowo wymieniane są ibuprofen, paracetamol albo drotaweryna. Nie dobierajmy leku wyłącznie na podstawie ogólnej porady: sprawdźmy wcześniej z lekarzem lub placówką, czy możemy go przyjąć, w jakiej dawce i czy nie ma przeciwwskazań związanych z naszym stanem zdrowia lub planowanym znieczuleniem.

Jeśli badanie ma odbyć się w znieczuleniu ogólnym, obowiązują odrębne zasady dotyczące jedzenia, picia i przyjmowanych leków. Zgłośmy personelowi wszystkie stosowane preparaty. Nie odstawiajmy samodzielnie leków zaleconych na stałe.

Po HSG: na co zwrócić uwagę

Po procedurze personel przekaże zalecenia zależne od zastosowanej metody i znieczulenia. Jeśli badanie odbyło się w znieczuleniu ogólnym, warto wcześniej zapytać o zasady powrotu do domu i ewentualną potrzebę obecności osoby towarzyszącej. Informacji o ograniczeniach po badaniu nie należy przenosić automatycznie z jednej placówki do drugiej.

Przed wyjściem upewnijmy się, kiedy i w jaki sposób otrzymamy opis oraz kto omówi wynik. Sam opis drożności nie zawsze wyjaśnia przyczynę problemów z płodnością; lekarz może zestawić go z innymi elementami diagnostyki i zaproponować dalsze postępowanie. Jeśli nie rozumiemy użytych określeń, poprośmy o ich objaśnienie.

Praktyczny plan przed badaniem jest prosty:

1. Ustal termin w pierwszej fazie cyklu, po ustaniu krwawienia i plamienia.

2. Sprawdź, jakie badania w kierunku infekcji oraz jaki sposób wykluczenia ciąży są wymagane w danej placówce.

3. Zgłoś alergie, przyjmowane leki i objawy infekcji, a także zapytaj o lek przeciwbólowy lub rozkurczowy.

4. Potwierdź, czy badanie odbędzie się w znieczuleniu ogólnym. Jeśli tak, zastosuj się do instrukcji dotyczących pozostawania na czczo.

5. Przed wyjściem ustal, kiedy otrzymasz wynik i z kim go omówić.

Dobrze przygotowane HSG zaczyna się od jasnych informacji: jaki rodzaj badania będzie wykonany, jakie wyniki trzeba przynieść i jak wygląda plan dnia. Gdy coś pozostaje niejasne, pytanie zadane przed procedurą pomaga spokojniej przejść przez kolejne etapy diagnostyki.