Kolposkopia szyjki macicy: jak bezpiecznie przygotować się do wizyty

Dzięki temu lekarz może dokładniej ocenić szyjkę macicy, pochwę i srom.

Badanie bywa zlecane po nieprawidłowym wyniku cytologii, na przykład ASC-US, LSIL lub HSIL, albo po wykryciu wirusa HPV. Samo skierowanie na kolposkopię nie oznacza rozpoznania nowotworu. To dokładniejsza ocena zmian, która może pomóc zdecydować, czy potrzebne są kolejne badania, w tym biopsja.

Dlaczego lekarz zleca kolposkopię

Kolposkop to urządzenie optyczne, które pozwala oglądać szyjkę macicy, pochwę i srom w powiększeniu. W zależności od aparatu obraz może być powiększony od około 5 do 50 razy. Lekarz przygląda się powierzchni nabłonka i szuka obszarów, które wymagają dokładniejszej oceny.

Kolposkopia najczęściej uzupełnia diagnostykę po nieprawidłowej cytologii lub dodatnim teście HPV. Cytologia pokazuje, czy w pobranej próbce komórek są nieprawidłowości, a test HPV wykrywa obecność wirusa. Kolposkopia pozwala natomiast obejrzeć tkanki bezpośrednio i wskazać miejsce, z którego w razie potrzeby można pobrać wycinek.

Wynik badania pomaga lekarzowi zaplanować dalsze postępowanie, ale sam obraz kolposkopowy nie zastępuje wyniku histopatologicznego. Jeśli podczas badania lekarz pobierze biopsję, rozpoznanie dotyczące tkanki ustala się na podstawie jej oceny. Warto więc rozróżniać kolejne etapy: cytologię i test HPV, ocenę kolposkopową oraz ewentualne badanie pobranego materiału.

Kiedy najlepiej zaplanować badanie

Zwykle kolposkopię planuje się w pierwszej połowie cyklu, po zakończeniu krwawienia miesiączkowego. W zaleceniach spotyka się różne zakresy dni cyklu, między innymi od 8. do 14. lub od 10. do 20. dnia. To orientacyjne terminy, dlatego najlepiej kierować się informacją z gabinetu i datą ostatniej miesiączki.

Aktywne krwawienie może utrudnić ocenę szyjki macicy, dlatego rutynowe badanie zwykle przekłada się na inny termin. Jeśli miesiączka zacznie się tuż przed wizytą, skontaktujmy się z placówką i zapytajmy, czy badanie będzie można wykonać. Nie trzeba samodzielnie rozstrzygać, czy niewielkie plamienie ma znaczenie.

Przed umówieniem terminu warto też powiedzieć personelowi o nietypowych krwawieniach, ciąży lub podejrzeniu ciąży, a także o niedawnych zabiegach i badaniach ginekologicznych. Te informacje pomagają lekarzowi ocenić, czy plan jest odpowiedni i czy nie trzeba go zmienić.

Co robić przed kolposkopią

Przez 24–48 godzin przed badaniem zaleca się powstrzymać od współżycia oraz nie stosować leków i globulek dopochwowych, tamponów ani irygacji pochwy. W niektórych zaleceniach dotyczących preparatów dopochwowych pojawia się dłuższy odstęp. Jeśli przyjmujemy lek przepisany przez lekarza, nie odstawiajmy go na własną rękę. Warto wcześniej zadzwonić do gabinetu i ustalić, jak postąpić w konkretnej sytuacji.

Ograniczenia mają prosty cel: pozostałości preparatów, podrażnienie lub krwawienie mogą zmienić wygląd nabłonka i utrudnić jego ocenę. Przygotowanie nie wymaga specjalnej diety ani szczególnych zabiegów higienicznych. Wystarczy codzienna, delikatna higiena zewnętrznych okolic intymnych. Pochwy nie należy płukać ani myć od środka.

Najczęstsze wątpliwości przed wizytą można uporządkować w kilku punktach:

• Czy można współżyć przed kolposkopią? Zaleca się przerwę przez 24–48 godzin przed badaniem.
• Czy można użyć globulki lub kremu dopochwowego? Zwykle należy ich nie stosować przez 24–48 godzin. Przy leczeniu zaleconym przez lekarza najlepiej uzgodnić przerwę z gabinetem.
• Czy można używać tamponu? Przed badaniem należy z niego zrezygnować.
• Czy potrzebna jest irygacja? Nie. Irygacje nie są elementem przygotowania i mogą utrudnić ocenę.
• Czy trzeba ogolić okolice intymne? Nie ma takiego wymogu.

Przed kolposkopią wystarczy delikatna higiena zewnętrzna. Irygacja ani dodatkowe preparaty nie poprawiają wiarygodności badania.

Jeśli przed wizytą pojawi się krwawienie albo przez pomyłkę zastosujemy preparat dopochwowy, poinformujmy o tym lekarza. To on zdecyduje, czy badanie można wykonać zgodnie z planem, czy lepiej je przełożyć.

Jak przebiega kolposkopia

Podczas badania pacjentka leży na fotelu ginekologicznym, a lekarz zakłada standardowy wziernik, aby uwidocznić szyjkę macicy. Kolposkop pozostaje na zewnątrz ciała, w odległości około 20 cm. Nie jest wprowadzany do pochwy. Lekarz ogląda tkanki w powiększeniu i może poprosić o zmianę ułożenia lub chwilę bez ruchu.

Aby uwidocznić różnice w nabłonku, lekarz może nanieść na szyjkę roztwór kwasu octowego o stężeniu 3% oraz płyn Lugola. Odczynniki pomagają ocenić, które miejsca mają nietypowy wygląd. Samo zastosowanie barwnika lub kwasu nie przesądza o rozpoznaniu choroby.

Badanie trwa zwykle kilkanaście minut, choć czas zależy od obrazu i tego, czy potrzebne jest pobranie wycinka. W razie biopsji lekarz pobiera niewielki fragment tkanki z wybranego miejsca. Może pojawić się krótkie ukłucie lub skurcz, a po badaniu niewielkie plamienie. Zakres dalszych zaleceń zależy od tego, czy wykonano biopsję; otrzymamy je w gabinecie.

Jeśli obawiamy się bólu, napięcia lub wcześniejsze badania ginekologiczne były trudne, powiedzmy o tym przed rozpoczęciem. Możemy poprosić lekarza, by uprzedzał o kolejnych etapach i dał chwilę na przerwę. Taka rozmowa jest częścią przygotowania, nie przeszkodą w badaniu.

Uczulenie na jod i inne kwestie bezpieczeństwa

Jeśli lekarz planuje próbę z płynem Lugola, przed badaniem należy poinformować go o uczuleniu na jod lub wcześniejszej reakcji na preparaty zawierające jod. Nie zakładajmy, że każda niepożądana reakcja na środek odkażający oznacza alergię na sam jod. Najbezpieczniej opisać lekarzowi, jaki preparat wywołał reakcję i jakie pojawiły się objawy.

Warto zgłosić również ciążę lub jej podejrzenie, przyjmowane leki, krwawienie oraz niedawne zabiegi ginekologiczne. Nie każda z tych informacji wyklucza badanie. Mogą jednak wpłynąć na jego termin, sposób przeprowadzenia albo decyzję o pobraniu materiału.

Po wizycie zapytajmy, kiedy i w jaki sposób otrzymamy opis oraz czy pobrano wycinek. Jeśli wykonano biopsję, lekarz powinien przekazać zalecenia dotyczące postępowania po zabiegu i informację o dalszych wynikach. Sam opis kolposkopii i wynik histopatologiczny odpowiadają na różne pytania, dlatego należy omówić je razem z lekarzem.

Jak przygotować się do wizyty krok po kroku

1. Ustal termin poza krwawieniem miesiączkowym, najlepiej w pierwszej połowie cyklu. Jeśli cykl jest nieregularny, zapytaj gabinet o najdogodniejszy termin.

2. Przez 24–48 godzin przed badaniem powstrzymaj się od współżycia i nie używaj tamponów, irygacji ani preparatów dopochwowych, chyba że lekarz zaleci inaczej.

3. Nie odstawiaj samodzielnie leków przepisanych do stosowania dopochwowego. Skontaktuj się z gabinetem i ustal, czy przed badaniem potrzebna jest przerwa.

4. Przygotuj informację o dacie ostatniej miesiączki, przyjmowanych lekach, ciąży lub jej podejrzeniu oraz ewentualnym uczuleniu na jod.

5. Jeśli pojawi się krwawienie albo przygotowanie nie przebiegło zgodnie z zaleceniami, zadzwoń do placówki przed wizytą.

Kolposkopia jest badaniem, które pozwala dokładniej ocenić tkanki po nieprawidłowym wyniku cytologii lub dodatnim teście HPV. Dobre przygotowanie jest proste: wybór odpowiedniego terminu, przerwa od współżycia i preparatów dopochwowych oraz rozmowa z lekarzem o lekach i uczuleniach. Dzięki temu łatwiej przejść przez wizytę i zrozumieć, jaki będzie kolejny etap diagnostyki.