Mammografia piersi: jak przygotować się do badania bez stresu

Przygotowanie nie jest skomplikowane, ale kilka decyzji może poprawić komfort badania i ułatwić ocenę zdjęć.

Mammografia to badanie rentgenowskie piersi. Podczas wykonywania zdjęć każda pierś jest na krótko uciskana między płytkami aparatu. Ucisk może być nieprzyjemny, a jego odczuwanie jest indywidualne. Warto znać wcześniej przebieg badania i powiedzieć personelowi o swoich obawach, zwłaszcza jeśli piersi są w danym dniu bolesne.

Kiedy najlepiej wykonać mammografię?

Jeśli miesiączkujesz, zaplanuj badanie w pierwszej fazie cyklu. Najczęściej zaleca się termin między 5. a 12. dniem cyklu, licząc od pierwszego dnia miesiączki, albo około tygodnia po jej zakończeniu. W tym okresie piersi bywają mniej tkliwe i mniej wrażliwe na ucisk, co może ułatwić badanie.

To zalecenie dotyczy przede wszystkim komfortu. Jeżeli nie możesz umówić się w optymalnym terminie, nie oznacza to automatycznie, że badanie trzeba odwołać. Przy rejestracji możesz zapytać o dostępne daty, a przy nasilonej tkliwości piersi powiedzieć o tym osobie wykonującej mammografię. Po menopauzie nie trzeba dopasowywać terminu do cyklu, więc badanie można wykonać w dowolnym dniu.

Przy miesiączkowaniu warto celować w pierwszą fazę cyklu. Po menopauzie termin mammografii nie zależy od cyklu.

Pamiętajmy też o różnicy między badaniem przesiewowym a diagnostyką. Mammografia profilaktyczna służy wykrywaniu zmian u osób bez niepokojących objawów. Jeśli zauważysz nowy guzek, zmianę kształtu piersi, wciągnięcie skóry lub brodawki, krwisty wyciek z brodawki albo inną nową zmianę, skontaktuj się z lekarzem. Nie czekaj na dogodny termin badania przesiewowego: lekarz oceni, jakie postępowanie będzie właściwe.

Kosmetyki w dniu badania: co odstawić?

W dniu mammografii nie nakładaj na piersi ani pod pachy dezodorantu, balsamu, kremu, pudru czy talku. Drobinki niektórych kosmetyków mogą być widoczne na zdjęciu rentgenowskim i tworzyć artefakty, czyli obrazy, które utrudniają prawidłową ocenę. Nie trzeba odstawiać kosmetyków kilka dni wcześniej. Wystarczy pominąć je w dniu badania.

Jeśli użyłaś kosmetyku odruchowo przed wyjściem, nie zakładaj, że badanie jest stracone. Powiedz o tym personelowi w pracowni. Otrzymasz informację, czy wystarczy umyć skórę, czy można wykonać badanie bez dodatkowych czynności.

Przed mammografią nie trzeba być na czczo. Możesz normalnie zjeść i pić. To badanie nie wymaga specjalnej diety ani skomplikowanego przygotowania. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, co do zasady samo badanie nie jest powodem, by samodzielnie zmieniać sposób ich przyjmowania. W razie szczególnych zaleceń medycznych stosuj się do informacji od lekarza lub pracowni.

Jak ubrać się na badanie piersi?

Najwygodniej wybrać strój z dwóch części, na przykład bluzkę i spodnie albo spódnicę. Do badania trzeba odsłonić górną część ciała, więc dwuczęściowe ubranie pozwala zdjąć tylko bluzkę, bez konieczności rozbierania się do bielizny od pasa w dół.

Warto postawić na ubranie, które łatwo zdjąć i założyć. Przed badaniem personel poprosi o przygotowanie się w gabinecie lub pomieszczeniu do tego przeznaczonym i wyjaśni kolejne kroki. Jeśli czegoś nie rozumiesz albo potrzebujesz chwili, powiedz o tym. Możesz też uprzedzić, że obawiasz się ucisku. Personel powinien przekazać, jak ustawić się przy aparacie i kiedy przez moment pozostać nieruchomo.

Samo ułożenie piersi w aparacie może wymagać zmiany pozycji. Technik lub techniczka radiologii ustawia pierś na płycie i na krótko dociska ją drugą płytą, aby uzyskać obraz. Ucisk jest potrzebny do wykonania zdjęcia, ale jego siła i odczucia mogą różnić się między osobami. Jeśli ból jest wyraźny, zgłoś to w trakcie badania zamiast zaciskać zęby i milczeć.

Czy można założyć biżuterię?

Najprościej przyjść bez ozdób, które mogą przeszkadzać w przygotowaniu do badania, albo zdjąć je na miejscu, jeśli personel o to poprosi. Najważniejsze jest jednak to, by skóra piersi i pach nie była pokryta kosmetykami w dniu badania. W razie wątpliwości dotyczących konkretnego elementu garderoby można zapytać pracownię przy rejestracji.

Jakie dokumenty i wyniki zabrać?

Weź ze sobą dokument tożsamości oraz wcześniejsze wyniki badań obrazowych piersi, jeśli je masz. Mogą to być opisy i płyty z poprzedniej mammografii albo USG. Porównanie aktualnego obrazu z wcześniejszym pomaga radiologowi ocenić, czy widoczna zmiana jest nowa, czy była już wcześniej obserwowana.

Nie wyrzucaj płyt ani opisów po poprzednim badaniu, nawet jeśli otrzymałaś wtedy informację, że wynik był prawidłowy. Przydadzą się podczas kolejnych badań, także wtedy, gdy były wykonywane w innej placówce. Jeśli nie możesz znaleźć poprzednich obrazów, zabierz przynajmniej dostępny opis i powiedz personelowi, gdzie i kiedy wykonywano badanie. Nie zastąpi to obrazów, ale pozwoli wskazać, że istnieje wcześniejsza dokumentacja.

Wynik mammografii należy omówić zgodnie z instrukcją przekazaną przez placówkę. Jeśli zostanie zalecone wykonanie dodatkowych badań, samo takie zalecenie nie przesądza o rozpoznaniu choroby. Oznacza, że obraz wymaga dokładniejszej oceny. Kolejny krok może zależeć od tego, co radiolog zobaczył i jakie badania były wykonywane wcześniej.

Kto może skorzystać z mammografii profilaktycznej NFZ?

W Polsce kobiety w wieku 45–74 lat mogą wykonać bezpłatną mammografię w ramach programu profilaktycznego NFZ raz na dwa lata, bez skierowania. Przed rejestracją warto upewnić się w placówce, że realizuje program i że spełniasz aktualne warunki udziału.

Badanie przesiewowe nie zastępuje konsultacji lekarskiej w razie objawów. Nie należy też odkładać diagnostyki zaleconej przez lekarza do czasu kolejnego badania profilaktycznego. Jeśli jesteś poza przedziałem wiekowym programu albo masz szczególne wskazania, zapytaj lekarza, jaka ścieżka będzie dla ciebie odpowiednia.

Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, a jej wykonanie odbywa się według procedur medycznych. Jeśli jesteś w ciąży lub podejrzewasz, że możesz być w ciąży, poinformuj o tym lekarza i personel przed badaniem, by mogli ustalić właściwe postępowanie. Nie pomijaj tej informacji podczas rejestracji.

Przygotowanie krok po kroku

Przed wyjściem możesz przejść przez krótką listę. Nie wymaga ona specjalnych zakupów ani zmiany codziennych planów:

1. Jeśli miesiączkujesz, wybierz w miarę możliwości termin między 5. a 12. dniem cyklu albo około tygodnia po miesiączce. Po menopauzie możesz zgłosić się w dowolnym dniu.

2. W dniu badania nie nakładaj dezodorantu, balsamu, kremu, pudru ani talku na piersi i okolice pach.

3. Zjedz i wypij normalnie. Mammografia nie wymaga bycia na czczo.

4. Załóż dwuczęściowe ubranie, które łatwo zdjąć od pasa w górę.

5. Zabierz dokument tożsamości oraz wcześniejsze opisy i płyty z badań piersi.

6. Powiedz personelowi o tkliwości piersi, obawach, ciąży lub jej podejrzeniu oraz o kosmetyku użytym tego dnia.

Dobre przygotowanie polega głównie na wybraniu wygodnego terminu, pominięciu kosmetyków i zabraniu wcześniejszej dokumentacji. Jeśli coś pójdzie inaczej, niż planowałaś, nie rezygnuj od razu z badania. Zgłoś to personelowi, który pomoże ustalić, jak postąpić.